Malzeme siparişi yazılırken önce alan bilinir. Kiremit adedi, membran rulosu ve sac boyu hep aynı sayıdan türer.
O sayıyı çıkarmanın yolu belli ve tek bir çarpmaya dayanıyor. Burada hesabın kendisini adım adım yazdım.
Kâğıt üstündeki alan ile ayak basılan alan
Bir çatı iki ayrı alanla anlatılıyor.
Birincisi izdüşüm: çatıyı tam tepeden gören bir kuşun gördüğü alan.
İkincisi gerçek yüzey: usta üstünde yürürken ayağının bastığı alan.
İzdüşüm binanın boyu ile eninin çarpımıdır ve eğimden etkilenmez.
Gerçek yüzey eğim yükseldikçe büyür, çünkü aynı tabanı daha uzun bir yamaç örter.
Örtü, lata ve alt örtü gerçek yüzeye göre alınır.
Yağmur suyu hesabı ise izdüşümle yapılır; yağmur yere dik iner ve çatı ona düz bir hedef gibi görünür.
Aynı çatıda iki alanın birden kullanılmasının sebebi bu.
Eğim çarpanı nereden çıkar?
Çarpan bir dik üçgenden geliyor.
Taban bir kenardır, mahya yüksekliği ikinci kenardır, yamacın kendisi hipotenüstür.
Yamaç uzunluğunu tabana bölünce çarpan çıkıyor.
30 derece eğimde çarpan 1,155 olur; yani 100 m² taban 115 m² yüzey verir.
45 derecede çarpan 1,414’e çıkar ve aynı taban 141 m² yüzeye döner.
Aradaki 26 m² fark yalnızca eğimden doğuyor.
Düşük eğimde fark küçülür: yüzde 20 eğimde çarpan 1,02 bandında kalır.
Alçak eğimli bir teras çatıda bu yüzden izdüşümle yüzey neredeyse aynı sayılıyor.
Çatıyı kaç parçaya bölmek gerekiyor?
Beşik çatı iki dikdörtgendir ve tek çarpanla biter. Kırık hatlı bir çatıda hesap parçalanır:
- Her yamaç ayrı ölçülür; komşu iki yamacın eğimi aynı olmayabilir.
- Kalkan duvarına oturan üçgen yüzeyler, taban çarpı yükseklik bölü iki ile bulunur.
- Çıkma ve sundurma kendi eğimiyle ayrı bir kalem olur.
- Mansart gibi kırılan yüzeylerde alt ve üst bölüm ayrı ayrı yazılır.
- Baca, pencere ve ışıklık boşlukları alandan düşülmez; kesim artığı orada doğar.
Parçaların toplamı çatının yüzey alanını veriyor.
Tek bir dikdörtgene indirilen karmaşık çatı hesabı eksik çıkıyor.
Saçak taşması alana giriyor mu?
Örtü duvarın hizasında bitmez; saçak dışarı taşar.
Taşma payı 40-60 cm bandında olur ve bu şerit de kaplanır.
10 metre uzunluğundaki bir cephede 50 cm taşma, tek başına 5 m² yüzey demek.
Dört cephesi olan bir evde aynı pay yirmi metrekareye yaklaşabiliyor.
Tapudaki alanı esas alan bir hesap bu şeridi hiç görmüyor.
Saçak ayrıca oluk ve alın tahtası için metretül üretir; o kalem alandan ayrı yürür.
Kendi çatınızı kabaca nasıl ölçersiniz?
Keşiften önce elinizde bir aralık olsun isterseniz dört ölçü yetiyor:
- Binanın dış duvar boyu ve eni: yerden şerit metreyle alınır.
- Saçağın duvardan ne kadar taştığı: bir ucu duvara dayanarak ölçülür.
- Mahya yüksekliği: saçak hizasından tepe noktasına kadar olan dikey mesafe.
- Yamaç sayısı: kaç ayrı yüzey görüyorsanız o kadar.
Simetrik bir beşik çatıda mahya yüksekliğini bina genişliğinin yarısına bölerseniz eğimin yüzdesi çıkıyor.
Tek yamaçlı bir çatıda bölen, genişliğin tamamı oluyor.
Bulduğunuz yüzdeyi çarpana çevirmek için eğim yazısındaki tabloyu kullanın.
Bu yolla çıkan sayı bir aralıktır; sipariş onunla verilmiyor.
Hesap en çok nerede şaşıyor?
İlk şaşma eğimi gözle tahmin etmekten doğuyor.
Yerden bakınca dik görünen bir yamaç 30 derecede kalabilir ve çarpan beklenenden küçük çıkar.
İkinci şaşma yamaçların eşit sanılmasıdır; arka yamaç pek çok evde ön yamaçtan kısadır.
Üçüncüsü, alan doğru çıkarken malzemenin yanlış birimde sipariş edilmesi.
Kiremit adetle, oluk metretülle, membran ruloyla gelir; hepsi aynı alandan türer ama ayrı satırda durur.
Lata da 32-35 cm aralıkla çakılır ve metretülü yine yüzey alanından çıkar.
Dördüncü şaşma fire payının unutulması ve o başlığı ayrı bir yazıya bıraktım.
Bina boyunu, saçak taşmasını ve mahya yüksekliğini yazıp gönderin; kaba bir yüzey aralığı çıkarayım. Ölçüyü sahada kimin aldığını çatıda hangi ölçüyü kim alır yazısında, eğimi sayıya çevirmeyi eğim nasıl ölçülür yazısında bulursunuz; alanın örtü adedine dönüşü kiremit serimi ve mahya bağlantısı sayfasında anlatılıyor.