Eski bir yapıda çatı işinin ilk kuralı şu: sökmeden önce ne olduğunu kaydet.
Yeni bir binada sökülen parça zaten standart üretim. Eski yapıda söktüğünüz parçanın bir daha yerine konmama ihtimali var.
Söküm öncesi hangi kayıt alınıyor?
Çatının bütünü, sonra her yamacı, sonra her detay ayrı ayrı fotoğraflanıyor.
Mahya hattı, saçak bitişi ve baca dibi çözümü yakından çekiliyor.
Kiremit dizilimi sayılıyor: metrekareye kaç adet düştüğü ve 8-12 cm bandındaki bindirme payı ölçülüyor.
Mertek kesiti, aralığı ve birleşim biçimi not ediliyor.
Harcın cinsi kazınıp bakılıyor; kireç harcı ile çimento harcı gözle ayrılıyor.
Bu kayıt yalnız arşiv olmuyor; geri dizim buradan yürüyor.
Özgün kiremit nasıl korunuyor?
Alaturka kiremit elle sökülüyor ve kırılmadan istifleniyor.
İstif çatıda değil zeminde, paletin üstünde ve yamaç yamaç ayrılarak yapılıyor.
Sağlam kalanlar temizlenip sıralanıyor, kırıklar örnek olarak ayrı tutuluyor.
Geri dizimde görünen yüzeylere eski kiremit, arka yamaca yeni kiremit geliyor.
Yeni kiremit alınacaksa eski parçadan ölçü ve renk örneği götürülüyor.
Bir yapıda sağlam kiremidin yüzde yüzü geri dönmüyor; fire payı baştan konuşuluyor.
Hangi müdahalelerden kaçınılıyor?
Eski yapıda bazı işlemler geri alınamıyor; şu kalemler kapsam dışında tutuluyor:
- Çimento esaslı harç: kireç harçlı duvarla çalışmıyor, taşı içeriden çatlatıyor.
- Basınçlı yıkama: yüzeydeki patinayı ve harcı birlikte söküyor.
- Kimyasal yosun ilacı: taş ve pişmiş toprak yüzeyde iz bırakıyor.
- Mertek kesip kısaltmak: kesilen ahşap geri eklenmiyor, kesit bir daha kurulmuyor.
- Beton kuşak dökmek: yükü yeniden dağıtıyor ve duvarın davranışını değiştiriyor.
Bu kalemlerden biri gerekiyorsa kararı ben vermiyorum; projeyi yürüten kurum veriyor.
Eski ahşap taşıyor mu, değişiyor mu?
Eski mertek bugünkü kerestelerden kalın kesitli çıkıyor; 8×10 ile 10×12 cm arası sık görülüyor.
Kesit büyük olduğu için yüzeydeki çürük iç gövdeye ulaşmamış olabiliyor.
Uç noktalar duvara oturduğu yerde nem aldığı için en zayıf bölge oluyor.
Sağlam gövdeye ek yapılarak yalnız çürük uç değiştiriliyor.
Bütün merteği yenilemek, yapının kendi geometrisini de değiştiriyor.
Karar bıçakla yapılan basit bir batırma denemesi ve gövdenin ses vermesiyle veriliyor.
İzin konusunda kime soruluyor?
Tescilli yapıda yapılacak işin kapsamını ben belirlemiyorum.
Basit onarım ile esaslı onarım ayrımı, yapının bağlı olduğu koruma kuruluna soruluyor.
Kurulun istediği belge ve çizim, proje müellifi tarafından hazırlanıyor.
Tescilli olmayan ama eski bir yapıda bile belediyenin imar birimine sormak doğru oluyor.
Ben uygulama tarafında duruyorum: ne olduğunu kaydediyor, nasıl yapılacağını anlatıyorum.
Onay çıkmadan sökümün başlamaması, hem yapı hem iş sahibi için koruyucu oluyor.
Yapının çatısını bütünüyle ve mahya, saçak, baca dibi detaylarıyla fotoğraflayıp gönderin; neyin kaydedilmesi gerektiğini birlikte çıkaralım. İzin tarafını çatı işi için izin gerekir mi yazısında, ahşap tarafını ahşap mertek ve lata sistemi, geri dizimi kiremit serimi ve mahya bağlantısı sayfasında bulursunuz.