Çatı arasına çıktım, her yer toz; sandıkların üstü kum bağlamış.
Bir miktar toz her çatı arasında bulunur. Ayırt edici olan miktarın artması ve tozun rengi: kırmızımsı ince kum kiremitten ve harçtan, gri lifli toz yalıtımdan, siyah kırıntı örtüden geliyor.
Dökülen şeyin ne olduğunu bilmek, kaynağın hangi katmanda durduğunu da söylüyor.
Dökülen toz bugün mü bakılmalı?
- Şimdi arayınörtü eski eternit levhaysa dökülen toza dokunmayın, çatı arası kapağını kapatın ve önce bunu konuşalım.
- Bu hafta bakılabilirtoz kırmızımsı ve kum gibi, mahya hattının altında yoğunlaşmış.
- Yağış öncesi yeterince gri bir tabaka var, miktarı uzun süredir aynı ve kaynağı belli.
Yapmayın
Çatı arasını süpürgeyle temizlemeyin. Süpürge tozu havaya kaldırıp solunacak hâle getiriyor; bu hacimde tozu yerinde tutmak gerekiyor.
Kaynağını bilmeden maskesiz girmeyin. Eski levha kırıntısı, cam yünü lifi ve kuş dışkısı tozu birbirine benziyor; ayrımı gözle yapmak mümkün olmuyor.
Mahya harcı ufalanıyorsa üstünü yeni harçla sıvamayın. Yeni harç eskisinin üstünde tutmaz ve ilk donda ikisi birden dökülür.
Dökülen toz için yapabilecekleriniz
- Tozun en yoğun biriktiği yerin altına beyaz bir kâğıt serin; biriken tanenin rengi ve miktarı ancak beyaz zeminde okunuyor.
- Çatı arası kapağının kenarına bant çekin. Hacmi ayırmak tozun eve inmesini kesiyor.
- Mertek ve lata yüzeyine dokunmadan yakın kare çekin; ahşabın kendisi de toz veriyor olabilir.
Toz hangi katmandan geliyor?
Rengi ve dokusu kaynağı daraltıyor:
- Kırmızımsı ince kum: kiremidin yüzeyi ve mahya harcı ufalanıyor. En çok mahya ve saçak hizasında birikir.
- Gri, lifli, elde dağılan toz: yalıtım şiltesi yaşlanmış. 5-10 cm kalınlıktaki cam yünü zamanla yüzeyinden lif veriyor.
- Siyah, kâğıt gibi kırılan parça: kiremit altı örtüsü sertleşmiş. Dağılma bindirme paylarından başlar.
- Sarımsı odun tozu ve iğne ucu kadar delikler: ahşapta böcek etkinliği var, mertek kesitine yakından bakılır.
- Beyaz pudra: harçtan ve şaptan çıkan kireç. Nemle birlikte yüzeye çıkıyor.
Bu beş kalemin dördü yerinde onarımla kapanır; biri örtünün tamamını konuşturur.
Örtü altı eskiyince ne oluyor?
Kiremit altı örtüsü yalnız su tutmuyor. Rüzgârın taşıdığı tozu ve savrulan karı da tutan katman o.
Örtü güneşe ve ısıya uzun süre açık kaldığında esnekliğini kaybediyor. Kırık bir kiremidin altından giren ışık bu yaşlanmayı tek noktada hızlandırıyor.
Sertleşen örtü ilk olarak bindirme paylarından ayrılır. Pay eğime göre 8-10 cm bırakılır; ayrılma başladığında dışarıdan gelen toz doğrudan çatı arasına dökülür. Örtünün nasıl serildiğini kiremit altı örtü uygulaması sayfasında anlattım.
Yalıtım lifi mi, harç tozu mu?
İki toz da gri görünür ama davranışları ayrı. Harç tozu parmak arasında ezilir ve pudra bırakır; lif ezilmez, elde iğne gibi batar.
Lif dökülüyorsa yalıtım katmanının kaplaması yırtılmış demektir. Üstü kaplanmadan serilen taş yünü, 10-12 cm kalınlıkta bile yüzeyinden toz verir. Katmanın nasıl kurulduğu ısı yalıtım katmanı sayfasında yazılı.
Harç tozu geliyorsa mahya ve baca dibi hattı bakılır. Oradaki bağlantı kuru harçla yapıldıysa döküntü her mevsim biraz artar.
Toz fotoğrafında neye bakıyorum
- Beyaz kâğıdın üstünde biriken tanenin yakın karesi; renk ve iri-ince ayrımı yalnız orada görünüyor.
- Mahya hattının çatı arasından görünen alt yüzü; harç döküntüsü oradan başlıyorsa iz belli oluyor.
- Yalıtım levhasının kenarı ile mertek arası; kaplamanın yırtık olup olmadığı o karede ölçülüyor.
Kâğıt karesini ve mahya hattının alt yüzünü gönderin; tozun hangi katmandan indiğini ayırayım. Örtü sertleşmişse iş kiremit altı örtü uygulaması olarak yürür. Örtü eski eternit levhaysa sıra bambaşkadır; asbestli eternit söküm sayfasına bakın.